Զվարճալի արաբագիտություն

arabՄինչեւ Լիբանան գալս արաբերենի իմ իմացությունը սհմանափակվում էր հաբիբի (սիրելիս), շուքրան (շնորհակալություն) եւ խամսա (հինգ) բառերով: Առաջին երկուսը չեմ հիշում որտեղից գիտեի, իսկ վերջինը Ղարաբաղի Խամսայի մելիքությունների շնորհիվ: Հետո, իհարկե, շատ ծանոթ բառեր հայտնաբերեցի, որոնք օգտագործվում են նաեւ մեզ մոտ, բայց, կարծում էի, որ թուրքերենից են փոխառված: Դրանց դեռ կանդրադառնամ, իսկ հիմա առաջին արտահայտության մասին, որը գրավեց ուշադրությունս եւ մտածեցի սեռական բնույթի հայհոյանք է: Էլ ի՞նչ կարող էի մտածել երբ, թեկուզ ժպիտով, քեզ կամ կողքինիդ ասում են մերսիկտիր: Պարզվեց նշանակում է շատ շնորհակալ եմ ու ոչ թե մեր սիկտիր է, այլ մերսի քտիր, մերսին էլ մեզ հարազատ ֆրանսիական մերսին է: Մի խոսքով, շատ մերսի, ինչպես սիրում են ասել բուրջհամուդցի հայերը:

Մերսի քտիր-ի առիթով կիսվեմ նաեւ այստեղ գործածվող հայհոյանքների վերաբերյալ ինձ հայտնի դարձած տեղեկությամբ: Հետաքրքիր է, որ այստեղ հայհոյանքի թիրախ է հանդիսանում ոչ այնքան հայհոյանքի հասցեատիրոջ մայրը, որքան քույրը: Այսինքն, եթե մեզ մոտ շատ տարածված է “անբարոյականի զավակ” հայհոյանքը, ապա այստեղ դրա համարժեքը “անբարոյականի եղբայրն” է: Համապատասխանաբար թիրախի սիրասուն մայրիկի նկատմամբ ոտնձգությունները այստեղ փոխարինվում են թիրախի քույրիկի նկատմամբ նույնատիպ ակտով: Այս երեւույթի բացատրությունը դեռ չեմ գտել:

Փոխարենը բացահայտել եմ, որ արաբները վարունգին խիար են ասում, բայց դեռ չեմ պարզել կա, արդյոք, թարս աճած խիար հասկացությունը: Ի դեպ, բադրիջանին էլ համարյա մեզ պես բադինժան են ասում:

Ձեզ շատ ծանոթ եւ ատելի բառ նշեմ՝ ասքյար: Պարզվում է թուրքերը արաբերենից են փոխառել այս բառը ու ատելի թուրք ասքյարի փոխարեն կարող է լինել, այստեղ մեծ հարգանք վայելող, լիբանանցի ասքյարը: Բանակին եւ բանակայիններին այստեղ իսկապես հարգում են: Օրինակ վարորդները, երկրի ճանապարհներին տեղակայված բազմաթիվ բլոկ-պոստերին մոտենալիս, իջեցնում են լուսամուտի ապակին եւ հարգալից բարեւում ավտոմատավոր պարեկին՝ մարհաբա վաթան (բարեւ հայրենիք): Վաթանն էլ երեւի ինձ պես կարծում էիք թուրքերեն բառ է:

Հիմա վատ բան եմ ասելու, ե՛ւ հայաստանցիներիս, ե՛ւ լիբանանցիների հասցեին: Փնթի ենք ու փնթի են: Գուցե մայրաքաղաքները համեմատելիս Երեւանցիներն ավելի մաքրասեր դուրս գան, բայց երբ հիշում եմ, թե ինչպիսի խոզանոցի ենք վերածում Սեւանի ափերը, հավասարության նշանը հաստատուն է մնում: Ու, երեւի այդ է պատճառը, որ աղբին այստեղ էլ, մեզ մոտ էլ, զիբիլ են ասում:

Նշեմ, որ նույն անմաքրասիրությունն ունեն լիբանանցիները իրենց լեզվի նկատմամբ: Երեւի պատճառն այն է, որ զուտ արաբական դպրոց Լիբանանում համարյա չկա՝ բացի լեզու, պատմություն, աշխարհագրություն առարկաներից, մնացած բոլոր առարկաների ուսուցանումը կամ ֆրանսերեն է, կամ էլ անգլերեն: Ի դեպ, նույն պատկերն է հայկական դպրոցներում: Արդյունքում խոսակցական լեզուն լեցուն է անգլերենից ու ֆրանսերենից փոխառություններով: Բեյրութում ամեն քայլափոխի կարող ես լսել՝ բոնժուղ (բարեւ), յալլա բայ (լավ, ցտեսություն) եւ այլն: Յալլան, գիտեք, մենք էլ ենք երբեմն օգտագործում, “բայն” էլ անգլերեն ցտեսությունն է՝ bye: Շատ տարածված դիմելաձեւ է “սորրին” (sorry)` յանի ներողություն: Յանի բառն էլ նույն իմաստն ունի, ինչ խոսակցական հայերենում:

Մուալիմ բառը գիտեի ադրբեջաներենից՝ ուսուցիչ նշանակությամբ: Այստեղ դա տղամարդկանց  դիմելու շատ տարածված ձեւ է, թարգմանվում է որպես վարպետ, բայց այդպես դիմում են նույնիսկ խանութի դեռահաս վաճառողին:

Իսկ գիտե՞ք ինչ են գոռում օրինախախտ վարորդի հետեւից զայրացած հետիոտները: Հայվեն, այսինքն հայվան, անասուն:

Խալաս (վերջ), այսօր այսքանը :)

Կ. Ռուբինյան

Անթիլիաս, 12.08.2014թ.

 

Խնդրում եմ առանց հեղինակի թույլտվության ոչ մի տեղ չհրապարակել:

 

Մեկ միլիարդ Լիբանանի՞ն, թե՞ Հարիրիին

Աբդուլլահ բին Աբդուլ Ազիզ

Աբդուլլահ բին Աբդուլ Ազիզ

Նախորդ հրապարակման մեջ անդրադարձել էի Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Աբդուլլահ բին Աբդուլ Ազիզի Լիբանանի բանակի համար տրամադրած թագավորական, մեկ միլիարդ դոլար նվերին: Աշխարհի բոլոր խոշոր լրատվամիջոցները հայտնեցին Լիբանանի հյուսիս-արեւելյան Աարսալ բնակավայրի վրա իսլամ ծայրահեղական խմբավորումների հարձակման ու դրա արդյունքում երկրում ստեղծված վտանգավոր կացության մասին: Թեեւ բանակային իշխանությունները հայտնեցին ահաբեկիչների հարցերը արագ լուծելու իրենց  բավարար ներուժի մասին, սակայն զուգահեռաբար տարբեր պաշտոնյաներ նշում էին կառավարական բանակի հնացած սպառազինության եւ թերզինվածության մասին: Այնպես որ նվերը ե՛ւ ժամանակին էր ե՛ւ տեղին:

Սակայն նոր մանրամասներ եւ զարգացումներ ի հայտ եկան, որոնց մասին Լիբանանից դուրս դեռ քչերն են տեղյակ…

Ի սկզբանէ նվերը միանշանակ չընկալվեց, քանի որ, համաձայն բազմաթիվ աղբյուրների, նույն Սաուդյան Արաբիան է կանգնած Աարսալը գրաված, իսկ հիմնականում Սիրիայում եւ Իրաքում կառավարական զորքերի դեմ կռվող “Ժաբհատ ալ-Նասրայի” եւ “Իրաքի եւ Լեւանտի իսլամական պետության” սուննի խմբավորումների թիկունքին: Իսկ հիմա պարզվում է, որ Սաուդիտ թագավորը այդ մեկ միլիարդի տնօրինումը վստահել է ոչ թե Լիբանանի կառավարությանը այլ նախկին վարչապետ, Լիբանանի սուննիների “Ապագա” շարժման նախկին նախագահ, 2011 թվականից ի վեր Ֆրանսիայում բնակվող Սաադ Հարիրիին (Saad-eddine Rafic Al-Hariri): Այո, այո 2005-ին Բեյրութի կենտրոնական փողոցներից մեկում ահաբեկիչների տեղադրած ռումբի պայթունից իր զրահապատ մեքենայի մեջ զոհված Ռաֆիկ Հարիրիի որդին է:

Սաադ Հարիրի

Սաադ Հարիրի

Թագավորական նվերի մասին հայտարաելուց երկու օր անց, օգոստոսի 8-ի առավոտյան, երեք տարուց ի վեր Լիբանանից “անվտանգության նկատառումներով” բացակայած Սաադ Հարիրին հայտնվեց Լիբանանում՝ Լիբանանի բանակին օգնելու առաքելությամբ:

Սաադն արդեն իսկ հանդիպել է Լիբանանի վարչապետ, նույնպես սուննի Թամամ Սալամի (Tammam Salam) հետ, ողջույնի ու բարի գալուստի զանգեր ստացել բազմաթիվ բարձրաստիճան լիբանանյան պաշտոնյաներից: Բնականաբար ոգեւորություն է տիրում նաեւ Լիբանանի սուննի համայնքում, ուր դեռ հստակ չիմանալով թե ինչքան ժամանակով է ժամանել իրենց երբեմնի առաջնորդը, լուրջ հույսեր են կապում նրա հետ:

Ինքը Հարիրին առայժմ խուսափողական է պատասխանում ինդմիշտ վերադառնալու վերաբերյալ լրարողների հարցերին:

Իսկ թե ինչպես է տնօրինելու Հարիրին սաուդյան միլիարդը, ինչ մեխանիզմներով են գնումներ արվելու լիբանանյան բանակի համար, որքանով է ծառայեցվելու այդ տնօրինումը  իր եւ սուննի համայնքի ուժեղացմանն ու շիաների Հզբոլլահի հետ մրցակցության թեժացմանը, ժամանակը ցույց կտա:

Առայժմ կարող ենք արձանագրել, որ միլիարդատեր, ի դեպ Սաուդյան Արաբիայում ծնված, ԱՄՆ Ջորջթաունի համալսարանն ավարտած Սաադ Հարիրիի վերադարձը Լիբանան աշխուժացրել է լիբանանյան քաղաքական անցուդարձը: Իսկ բանակին օգնելու համար նախատեսված սաուդյան փողերը, ոչ թե իշխանություններին, այլ էմիգրացիայում գտնվող անհատի միջոցով հատկացնելը, հերթական ապացույցն է, առ այն որ ամեն ինչ չէ, որ մաքուր է Սաուդիտներ-Լիբանան հարաբերություններում:

Կ. Ռուբինյան

Անթիլիաս, 08.08.2014թ.

 

Խնդրում եմ առանց հեղինակի թույլտվության ոչ մի տեղ չհրապարակել:

Լիբանան. Բախումներ հյուսիս-արեւելքում

Lebanon_Map_AarsalՎերջին օրերին զինված բախումներ են սկսվել Լիբանանի հյուսիս-արեւելքում, Բեյրութից մոտ 122 կմ հեռավորության վրա գտնվող Աարսալ բնակավայրի մոտ: Բնակավայրն այդ մոտ է Սիրիական սահմանին (մոտ 12 կմ) եւ, Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի հետեւանքով, ոչ միայն հյուրընկալել էր սիրիացի փախստականների մի ճամբար, այլեւ, ըստ էության, դարձել էր թիկունքային բազա Սիրիայում կռվող իսլամիստ ծայրահեղականների երկու խմբավորումների՝ “Ժաբհատ ալ-Նասրայի” եւ “Իրաքի եւ Լեւանտի իսլամական պետության” համար: Լիբանան ներթափանցած սուննի իսլամիստ այս գրոհայինների անսպասելի գրոհի, Աարսալի ոստիկանության շենքի գրավման եւ զինվորներ ու ոստիկաններ պատանդ վերցնելու համար պատրվակ դարձավ Լիբանանի կառավարական զինված ուժերի կողմից ալ-Նասրայի դաշտային հրամանատարներից մեկի՝ Իմադա Ահմեդ Ջումաային ձերբակալելը: Նա մեղադրվում է Լիբանանի բանակի դեմ մի շարք ահաբեկչական ծրագրեր իրականացնելու մտադրության համար: Իրականում “Իրաքի եւ Լեւանտի իսլամական պետության” բազմացեղ գրոհայինները վաղուց էին հայտարարել թե՛ Լիբանանի տարածքի նկատմամբ իրենց հավակնությունների (Լեւանտն ընդգրկում է Սիրիան եւ Լիբանանը), թե՛ սուննի-շիա կռիվները Լիբանանի հող տեղափոխելու մտադրության մասին: Գրոհի անցած  իսլամիստ-ծայրահեղականների ստույգ թիվը հայտնի չէ (հրապարակումներից մեկում նշվում է 600 թիվը, մեկ ուրիշում 10000) սակայն հստակ է, որ Լիբանանի բանակը լուրջ խնդիրների առջեւ է հայտնվել: Պաշտպանության նախարար Սամիր Մոկբելը, ընդհատելով արտասահմանյան ուղեւորությունը վերադարձել է Լիբանան, բանակի հրամանատարությունը հայտարարել է 14 զոհված եւ 89 վիրավոր բանակայինների, ինչպես նաեւ 22 անհայտ կորածների մասին, որոնք, ամենայն հավանականությամբ պատանդ են վերցված: Պատանդ են վերցված նաեւ 16 ոստիկանության աշխատակիցներ: Լիբանանի խորհրդարանի խոսնակ Նաբիհ Բռին (Լիբանանի խորհրդարանը ոչ մի կերպ չի կարողանում երկրի նախագահ ընտրել) դիմել է արտաքին օգնության՝ արդիական զենք եւ զինամթերք ստանալու նպատակով: Արդեն իսկ հայտնի է դարձել, որ Սաուդյան Արաբիան մեկ միլիարդ դոլարի օգնություն է հատկացրել Լիբանանին, իսկ Ֆրանսիան եւ ԱՄՆ հայտնել են արդիական սպառազինություն արագ մատակարարելու իրենց պատրաստակամության մասին:

Lebanese_soldiers

Լուսանկարը՝ Լիբանանյան Daily Star-ի http://www.dailystar.com.lb/

Ըստ երեւույթի, իշխանությունների դրդմամբ, միջնորդական առաքելություն են ստանձնել “Իսլամ գիտնականների խորհրդի” անդամ հանդիսացող մի խումբ հարգված կրոնական գործիչներ ու չնայած ծայրահեղականները կրակով դիմավորեցին նրանց եւ կան վիրավորներ, այնուամենայնիվ դրական տեղաշարժ զգացվում է: Գիտնականներից մեկը հայտնել է, որ խմբավորումներց մեկի՝ “Ժաբհատ ալ-Նասրայի” անդամները հակված են լքելու Լիբանանի տարածքը՝ եթե նման հնարավորություն ընձեռվի, իսկ “Իսլամական պետությունը” հակված է շարունակելու կռիվը բանակի դեմ:

Ինչեւիցէ, օգոստոսի 5-ի դրությամբ լիբանանյան բանակը 24 ժամով դադարեցրել է կրակը՝ հնարավորություն տալով բժշկական օգնություն հասցնել պաշարված Աարսալի բնակիչներին: Ըստ որոշ լուրերի հրադադարից օգտվել է նաեւ գրոհայինների մի մասը եւ գիշերվա ընթացքում լքել է Լիբանանի տարածքը:

Պատկերն ամբողջացնելու համար կարճ անդրադառնամ Հզբոլա կուսակցության դիրքորոշմանը: Հայտնի է, որ Հզբոլայի զինյալները կռվում են այդ նույն ծայրահեղականների դեմ Սիրիայի տարածքում: Սակայն այս դեպքում, Լիբանանում, նրանք, ըստ երեւույթի, ներքին միջդավանանքային թշնամանք չհրահրելու համար, չեն մասնակցում ռազմական գործողություններին, չնայած, ամբողջովին սատարում են բանակին եւ դիրքավորել են իրենց ուժերը բանակի թիկունքում:

Ինչ վերաբերում է հանրային կյանքին, ապա Բեյրութում եւ արվարձաններում կայնքն ընթանում է իր սովորական ընթացքով, այդ թվում եւ հայ համայնքի կյանքը:

Հ.Գ. Այսօր զինադադարը երկարաձգվել է մինչեւ օգոստոսի 7-ի ժամը 20-ը, Երեւանի ժամանակով:

Կ. Ռուբինյան

Անթիլիաս, 06.08.2014թ.

 

Խնդրում եմ առանց հեղինակի թույլտվության ոչ մի տեղ չհրապարակել:

Սարգսյան-Ալիեւ սպասվող հանդիպումը. ու՞մ կշիռը կավելանա տարածաշրջանում

Օրերս Տարածաշրջանային հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Ռիչարդ Կիրակոսյանը լրատվամիջոցների հետ զրույցում նշեց, թե ինքը կարծում է, որ հայկական կողմը պատրաստակամ է Հայաստան-Ադրբեջան նախագահների հանդիպմանը: Պարզապես, ըստ Կիրակոսյանի, այդ հանդիպումը սեպտեմբերից շուտ չի լինի եւ կկայանա ոչ թե Փարիզում, այլ Նյու Յորքում:

«Ես կարծում եմ, որ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահներն այնուամենայնիվ կհանդիպեն, սակայն դա կլինի ոչ թե Փարիզում, այլ Նյու Յորքում: Ամենայն հավանականությամբ կհանդիպեն սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի ԳԱ հանդիպումների ընթացքում»,- ասաց Ռ. Կիրակոսյանը:

Որ կողմին է հատկապես անհրաժեշտ այդ հանդիպումը՝ Հայաստանի՞ն, Ադրբեջանի՞ն, թե՞ ավելի շատ երրորդ երկրի:

Հիշեցնենք, որ Սարգսյան-Ալիեւ հնարավոր հանդիպման առաջարկությունը Ֆրանսիայի նախագահինն էր. Ֆրանսուա Օլանդը հանդիպման անհրաժեշտության մասին խոսեց Հայաստան կատարած այցի ժամանակ:

ՀՀՇ վարչության անդամ Կարապետ Ռուբինյանը ԳԱԼԱ-ի հետ զրույցում հետեւյալ կարծիքն արտահայտեց.

Կարապետ Ռուբինյան

«Այդ հանդիպումներն արդեն վաղուց ոչինչ չեն խոստանում կողմերին, բացի այն բանից, որ հավաստում են բանակցային գործընթացի շարունակականությունը եւ երբեմն նպաստում են լարվածության թուլացմանը: Փարիզյան այս հանդիպումը նախապատրաստվում է Արեւմուտք-Ռուսաստան գահավիժող հարաբերությունների ֆոնին եւ միայն այդ՝ բուն կոնֆլիկտի հետ կապ չունեցող հանգամանքով կարող է չկայանալ: Ռուսաստանի նախագահի հետ գնալով ավելի դժվար է դառնում փոխհասկացողության եզրեր գտնել բոլորի, այդ թվում, ինչպես տեսանք, նաեւ Հայաստանի ինքնակոչ նախագահի համար, որը հեռավոր Արգենտինայում ստիպված եղավ ցածրաձայնել իր թշնամուն՝ Ադրբեջանին ահռելի քանակությամբ զենք վաճառելու վերաբերյալ հայ ժողովրդի անհանգստության մասին: Կկայանա՞, թե՞ ոչ հանդիպումը՝ դժվար է կանխագուշակել, բայց ակնհայտ է, որ ռուսները խանդով են վերաբերվում Ֆրանսիայի նախագահի նախաձեռնությանը եւ չեն թաքցնում Արցախում միակ արբիտրի դերը ստանձնելու իրենց ձգտումը»:

Ռուբինյանի խոսքերով՝ այդ հանդիպումը անհրաժեշտ է թե՛ Հայաստանին եւ թե՛ Ադրբեջանին, չնայած նրան, որ հանդիպումից սպասելիքները փոքր են:

«Կոնֆլիկտի խաղաղ կարգավորման անհրաժեշտությունից ելնելով՝ ընդհանուր առմամբ հանդիպումը անհրաժեշտ է ե՛ւ Հայաստանին, ե՛ւ Ադրբեջանին, մանավանդ որ սահմաններում լարվածությունը մեծ է: Բայց, մյուս կողմից, եթե հանդիպումներից սպասելիքները ավանդաբար շատ փոքր են, եթե այդպես էլ մեր կողմից չի շեշտվում բանակցություններին Արցախի իշխանությունների մասնակցության անհրաժեշտությունը, ապա չենք կարող պնդել, որ պլանավորված հանդիպման կայացումը կենսական նշանակություն ունի մեզ համար»:

hakob chaqryan, Հակոբ Չաքրյան

Թուրքագետ Հակոբ Չաքրյանը գտնում է, որ խոշոր հաշվով հանդիպումը առաջին հերթին Ադրբեջանին է պետք: Նրա կարծիքով բանակցային ամբողջ գործընթացի ընթացքն է ցույց տվել, որ Ադրբեջանը պատկանում է այն երկրների շարքին, որի հետ բանակցություն վարելն անօգուտ է:

«Մի պետություն, որ մարդասպանին հերոսացնում է, այն մարդասպանին, որ իր դասընկերոջն է սպանում միայն նրա համար, որ հայ է, եւ վերադառնում ու ազգային հերոս է հռչակվում, այդ պետությունից այլ բան ի՞նչ ակնկալել:

Նրանք ինչպես են վարվել, այդպես պետք է վարվել, նույն կերպ. Սումգայիթում կանանց բռնաբարել եւ ողջ-ողջ այրել են, նույնը պիտի արվի իրենց հետ, որ խելքի գան»:

Ինչ մնում է Մինսկի խմբի անդամ երկրների գործունեությանը, Հ. Չաքրյանի կարծիքով Մինսկի խմբի անդամ երկրներից յուրաքանչյուրը ցանկանում է, որ ղարաբաղյան խնդիրը լուծում ստանա, բայց լուծվի իրենց կողմի ջանքերով:

«Մինսկի խմբի անդամ երկրներից յուրաքանչյուրն ուզում է, որ լուծվի Ղարաբաղի հարցը, բայց ոչ թե ուրիշի, այլ իրենց նախաձեռնությամբ, դրա համար չի լուծվում, միայն ԼՂ հարցը չէ, նաեւ Կիպրոսի հարցը: Ում նախաձեռնությամբ որ լուծվեց, տվյալ կոնֆլիկտային գոտում նախաձեռնողի հեղինակությունն ու տվյալ կշիռը ավելանում է»:

Քրիստինա Մկրտչյան http://galatv.am/

Պուտինը Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ ուժային հնարք կիրառեց

«Հետք»-ի հարցերին է պատասխանում ՀՀՇ վարչության անդամ Կարապետ Ռուբինյանը

Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը կարծես անորոշ ժամանակով հետաձգվել է: Ըստ Ձեզ, ո՞րն է ձգձգման պատճառը, արդյոք խոչընդոտները քաղաքակա՞ն բնույթ են կրում:

Ձգձգումն, այո, քաղաքական մոտիվներով է պայմանավորված, որովհետև Ռուսաստանի  քաղաքական հետաքրքրությունը Հայաստանին հապշտապ ներգրավելու Եվրասիական տնտեսական միության մեջ կորել է:

Երեք տարուց ավելի ՀՀ իշխանությունները զբաղված էին Եվրամիության հարևանության ծրագրի իրագործմամբ, այլ կերպ ասած՝ բռնել էին ճանապարհ դեպի Եվրոպա, և, կարծում եմ, որ այդ քաղաքականությունը վարելիս իրենք անկեղծ էին: Անկեղծ էին ոչ այնքան այն պատճառով, որ քաղաքակրթական առումով Հայաստանն ու հայ հասարակությունն ավելի շուտ Եվրոպա են, քան Ասիա, այլև այն առումով, որ բոլոր հաստաքսակ օլիգարխները գերադասում են իրենց հանգիստը, բիզնեսը, անշարժ գույքը ունենալ Եվրոպայում և ոչ թե օրինակ Մոնղոլիայում: Իշխանության այս ձգտումը հասկանալի էր, հասարակության կողմից էլ ողջունելի: Բայց ամեն ինչ ավարտվեց Սերժ Սարգսյանի տխռահռչակ հայտարարությամբ, երբ կատարվեց կուրսի կտրուկ փոփոխություն, որը ոչ մի տրաբանական բացատրություն, հիմնավորում չուներ, որովհետև հենց նույն իշխանությունները բոլոր տրամաբական փաստարկներով հիմնավորել էին, թե ինչո՞ւ չպետք է միանանք Մաքսային միությանը: Պարզապես սեպտեմբերի 3-ին Պուտինը, Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ, ձյուդոյի լեզվով ասած, ուժային հնարք կիրառեց, արեց մի առաջարկ, որից Սարգսյանը չէր կարող հրաժարվել:

Ո՞րն էր Պուտինի մոտիվացիան Հայաստանին ներքաշելու դեպի Եվրասիական միություն, երբ նույն տրամաբանությամբ Հայաստանը իր փոքրիկ տնտեսությամբ, ազդեցությամբ որևէ հետաքրքրություն չէր ներկայացնում: Ընդանուր խնդիր էր դրված ընդհանրապես խոչընդոտել  նոր հարևանության ծրագրի իրականացումը, և Պուտինը փորձում էր առաջին հերթին լուծել Ուկրաինայի խնդիրը, իսկ Հայաստանն ուղղակի «կուժի» դերում էր. Պուտինը կիրառում էր «կուժ քեզ ասեմ, կուլա դու լսիր» սկզբունքը` Հայաստանի միջոցով Ուկրաինային ցույց տալով ճիշտ ճանապարհը:

Գիտեք, որ ըստ էության, ծրագիրը համարյա հաջողված էր, Ուկրաինայի նախկին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը նույնպես ստիպված եղավ հրաժարվել Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագիրը ստորագրելուց, սակայն կատարվեց անսպասելին՝ տեղի ունեցավ Մայդանը, ուկրաինացի ժողովուրդը ըմբոստացավ ու տապալեց թե՛ ատելի ռեժիմը, թե՛ Պուտինի պլանները: Երբ բոլորը հասկացան, որ Ուկրաինան այլևս կորսված է ԵՏՄ համար, Հայաստանն էլ կորցրեց իր՝ որպես «կուժ» նշանակությունը, կորավ ՌԴ շահագրգռվածությունը ՀՀ շուտափույթ անդամակցության վերաբերյալ ու այդ ֆոնին արդեն սկսկեցին իրենց սեփական խաղերը խաղալ Ղազախստանն ու Բելոռուսը:

Հիմա Ռուսաստանը աշխարհում բորոտ արջի դերում է, որից և վախենում են, և զզվում են, և փորձում են հեռու մնալ: Թուլացած Ռուսաստանի այս հանգամանքից փորձում են օգտվել մյուս երկու պետությունների ղեկավարները. Նազարբաևը իր  թրքական եղբայրության շահերն է առաջ մղում,  Լուկաշենկոն էլ առիթը չի կորցնում առևտուր սկսկել ինչ-որ հարցերի շուրջ:

Շատերի համոզմամբ` Հայաստանի անդամակցությանը խոչընդոտում է Լեռնային Ղարաբաղի կարգավորման հարցը: Այս մասին Հայաստանում խոսել էր նաև ԵվրԱզԷՍ-ի ինստիտուտի գլխավոր տնօրեն Վլադիմիր Լեպյոխինը: Իսկ Աստանայում առաջին անգամ հարցը բարձրացրեց Ղազախստանի նախագահ Ն. Նազարբաևը: Չե՞ք  կարծում, որ հենց Արցախի հարցում են բանակցությունները դանդաղում:  

Չէ: Եկեք նախ հասկանանք, թե Ղազախստանին ինչո՞ւ պետք է հետաքրքրի Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական միությանը: Ղազախստանը որևէ սեփական հետաքրքրություն չունի և կարող էր համաձայնել Հայաստանի անդամակցությանը միայն ՌԴ ճնշմամբ և հանուն Պուտինի մոլագար ծրագրի իրագործման, որը կոչվում է «Խորհրդային միության վերականագնում»: Այս գաղափարի իրականացման համար Ռուսաստանը Ղազախստանին կպարատադրեր հաշտվել Հայաստանի ներկայության հետ ԵՏՄ-ում՝ նույնիսկ Ղարաբաղի հետ միասին, բայց քանի որ Ուկրաինան այլևս ԵՏՄ անդամ դառնալ չի կարող, Կրեմլի արկածախնդրությունը տապալվել է. Պուտինը նրանց էլ չի ստիպում ընդունել Հայաստանին: Ռուսաստանը հիմա թուլացած է, չի կարողանում այդ պետություններին շատ բան պարտադրել, և եթե հիշում եք, Ուկրաինայի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու հարցում անգամ Ղազախստանն ու Բելառուսը չսատարեցին Պուտինին, ինչը նախկինում իրենց թույլ տալ չէին կարող:

Այս պարագայում Հայաստանը պետք է հետ կանգնի՞ ԵՏՄ-ին անդամակցելու գաղափարից, թե՞ իշխանություններն այդ մտքից այլևս հրաժարվել չեն կարող:

Մենք, որպես պետություն, իհարկե, կարող ենք հետ կանգնել անդամակցության մտադրությունից: Եթե քաղաքական ուժերը միասնական արտահայտեն իրենց «ոչ»-ը, բավական կբարդացնեն Սերժ Սարգսյանի գործը: Ս. Սարգսյանը որպես ՀՀ ինքնակոչ նախագահ չի կարող հետ կանգնել այս պրոցեսից, եթե ներսից ճնշում չլինի: Ես չգիտեմ, թե Պուտինը փաստարկների ինչ դոսյե է ներկայացրել, բայց այն, որ նա մեկ օրում պարտադրեց Սերժ Սարգսյանին իր 4.5 տարվա վարած քաղաքականությանը հակասող հայտարարություններ անել, փաստ է: Խնդիրն ուրեմն Ս. Սարգսյան անձի մեջ է, ով զավթել է իշխանությունն ու հակապետական գործունեություն է ծավալում: Նրան հեռացնելուց ու օրինական իշխանություն ձևավորելուց հետո միայն հնարավոր կլինի ձգձգել պրոցեսը կամ հրաժարավել դրանից առհասարակ:

Ասացիք, որ եթե քաղաքական ուժերը միասնական արտահայտեն իրենց «ոչ»-ը, բավական կբարդացնեն Սերժ Սարգսյանի գործը: Բայց երբ անդամակցության շուրջ գործըթնացը նոր էր սկսվել, հայաստանյան եվրոպամետ ուժերը որևէ քայլ չնախաձեռնեցին: ՀՀՇ-ն ևս հանդես է գալիս Եվրամիության օգտին, բայց դուք ևս որևէ քայլ չարեցիք կանխելու Ս. Սարգսյանի միանձնյա որոշումը:  Ձեր մեղավորությունը չե՞ք տեսնում:

Մեղավորություն կարելի է իհարկե ընդունել: Բայց պետք է հաշվի առնեք ՀՀՇ ներկայիս վիճակը և, ինչն ամենաէականն է, հասարակության վիճակը, որը բնորոշվում է լիակատար հիասթափությամբ թե քաղաքական ուժերի, թե քաղաքական գործիչների նկատմամբ: Այս իրավիճակում, ըստ էության, նորաստեղծ կուսակցության համար բավական դժվար վիճակ է: Կարելի էր ինչ-որ բաներ ձեռնարկել, բայց մենք տեսանք չէ՞, որ ձեռնարկողների շուրջն էլ մի քանի տասնյակ հոգի հավաքվեցին ու վերջ: Իշխանություններին հաջողվել է այնպես քայքայել քաղաքական դաշտն ու հանրության մեջ մի այնպիսի անտարբերություն սերմանել, որ այս պահին հնարավոր չէ Ս. Սարգսյանի` դեպի Եվրասիական տնտեսական միություն քաղաքականության դեմ վճռորոշ պայքար սկսկել:

Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ վերջին հայտարարություններին ինչպե՞ս եք վերաբերում: Նախ Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Ջ. Հեֆֆերնը հայտարարեց, որ մինչև յոթ շրջանների վերադարձ չլինի, հակամարտությունը չի լուծվի, ապա ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ԱՄՆ համանախագահ Ուոլրիքն ասաց, թե ստատուս քվոն գնալով վտանգավոր է դառնում:

Այս հայտարարությունները նորություն չեն: Նույն G8-ի հավաքների ժամանակ, եռանախագահող երկրների ղեկավարները նույնաբնույթ հայտարարություններ են արել: Վերջին հայտարարությունները պարզապես կարելի է համարել բանակցությունների նախորդ շրջանի պասիվությունը ինչ-որ կերպ լցնելու, հարցում աշխուժություն մտցնելու փորձեր: Միակ նրբությունն այն է, որ  Ռուսաստանը հակամարտության մեջ է մտել քաղաքակիրթ աշխարհի, այդ թվում` Արևմուտքի հետ, ինչը որոշ չափով սրել է ԱՄՆ-Ռուսաստան, Ֆրասիա-Ռուսաստան, Եվրամիություն-Ռուսաստան հարաբերությունները, և որի հետևանքով ստեղծվել է մրցակցություն, թե ով ավելի մեծ դերակատություն կունենա ԼՂՀ կարգավորման գործընթացի ներկայիս փուլում:

Իսկ ո՞վ ավելի մեծ դեր ունի հիմա` ՌԴ-ն, թե ԱՄՆ-ն:

Կարծես թե հավակնությունների առումով ՌԴ-ն ավելի մեծ հավակնություններ ունի: Ռուս որոշ վերլուծաբանների խոսքից պարզ է դառնում, որ ՌԴ-ն նրկտումներ ունի դուրս մղելու Արևմուտքի ներկայացուցիչներին այս հարցը կարգավորողների շրջանակից, որ միանձնյա լուծի խնդիրը: Եվ դրա դեմն առնելու համար են երևի աշխուժացել Ֆրանսիան ու Միացյալ Նահանգները:

Անթույլատրելի է միանձնյա դերակատություն տալ ՌԴ-ին այդ հարցում: Պետք է փորձենք հավասարակշռություն պահպանել, այլապես մեծ վտանգի առաջ կկանգնենք, եթե հարցի լուծումը վստահենք միայն Ռուսաստանին, որը դեռ ամբողջովին չի համակերպվել իր կայսերապաշտ ծրագրերի տապալման հետ և անթաքույց ձգտում է ԵՏՄ ներքաշելու նաև Ադրբեջանին: Իրական է վտանգը, որ Ադրբեջանին սիրաշահելու համար Ռուսաստանը հերթական անգամ փորձի Հայաստանի հաշվին խնդիրներ լուծել:

Նկատի ունեք, որ ԼՂՀ-ն կտրվի ԵՏՄ-ին Ադրբեջանի անդամակցության դիմա՞ց:

Պարտադիր չէ, որ ամբողջ ԼՂՀ-ն տան, դա քիչ հավանական է, որովհետև խնդիրն ամբողջապես պրոադրբեջանական լուծելու դեպքում էլ նրանք կկորցնեն Հայաստանը: Բայց չի բացառվում յոթ շրջանների կամ դրանցից մեկի-երկուսի վերադարձի շուրջ խաղեր տալը:

- Ինչպե՞ս եք գնահատում ԱԺ ոչ իշխանական խմբակցությունների` քառյակի, գործունեությունը: Արդյոք այս համագործակցությունն ունի՞ Հայաստանում իշխանափոխություն իրականացնելու հեռանկար:

- Ներկա դրությամբ ես որևէ նախանշան չեմ տեսնում, որ կարող են ծավալվել իրական, արդյունավետ գործողություններ ուղղված Սերժ Սարգսյանի ռեժիմի տապալմանը: Ավելի հավանական է, որ տեղի ունենա պայքարի իմիտացիա, նմանակում, իշխանությունից ինչ-ինչ բաներ փախցնելու շուրջ առևտուր: Անշուշտ պայքարը աստիճանաբար կակտիվանա խորհրդրանական ընտրություններին ընդառաջ:

- Դուք Հայաստանում չէիք, երբ նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հրաժարական ներկայացրեց  ու գործադիր մարմնի ղեկավար նշանակվեց Հովիկ Աբրահամյանը: Քառյակը համարում է, որ հենց իրենց գործողությունների արդյունքում Տ. Սարգսյանը հրաժարվեց աթոռից, այդպե՞ս է:

- Եթե քառյակը դա ձեռքբերում է համարում, ապա թող դափնիները վերցնեն իրենց, բայց Տ. Սարգսյանի հրաժարականի և դրան հաջորդած նշանակման մեջ հպարտանալու ոչինչ չկա: Պարզապես ներիշխանական վերադասավարում էր, նոր կառավարություն չկա, նույն հին, վակաբեկված դեմքերն են, հասարակության մեջ էլ դրական սպասում չեն առաջացնում:  Իսկ Տ. Սարգսյանը վաղուց տապալված, անփառունակ վարչապետ էր, օֆշորային փորսուղ, տնտեսական անկման չեմպիոն, լիակատար վարկաբեկված հանրապետական` իր ոչ բարով տնտեսագիտական թիմով հանդերձ: Փոփոխության կարիքը վաղուց հասունացել էր և դա անելու համար Սերժ Սարգսյանը նաև օգտագործեց ոչ իշխանականներին:  Եթե հիշում եք` Ս. Սարգսյանը հայտարարել էր, որ նոր վարչապետը պետք է բոլորի կողմից ընդունելի լինի ու հաշվարկել էր, որ Հ. Աբրահամյանը ձեռնտու է նաև այսպես կոչված ոչ իշխանական թևին: Այստեղ, կարծում եմ, որ Ս. Սարգսյանը չսխալվեց, որովհետև քառյակն, ըստ էության, վստահության կրեդիտ բացեց վարչապետի համար՝ 12 կետանոց առաջարկներ ներկայացնելով  և մինչև սեպտեմբեր արձակուրդ գնալով: Այս գործընթացները միայն անուղղելի լավատեսները կանվանեն պայքար ռեժիմի դեմ:

 - Ձեր կարծիքով  ինչո՞ւ Ս. Սարգսյանի հրաժարականը չեն պահանջում:

- ԲՀԿ-ն հակված չէ դրան, նրանք վաղուց խոստովանել են, որ ընդդիմություն լինել չեն կարող: Քառյակի մյուս ուժերն էլ մեղքը գցում են ԲՀԿ-ի վրա, թե Բագավաճը համաձայն չէ` բա մենք ի՞նչ անենք, այն դեպքում, երբ հավանաբար իրենց էլ ձեռնտու է այս  կեցվածքը: Մի մոռացեք վերը ասածս ժողովրդի ապատիկ վիճակի ու քաղաքական ոչ մի ուժի չվստահելու վերաբերյալ:

- Պարբերաբար խոսվում է Հայաստանում երկբևեռ համակարգ ձևավորելու մասին: Այս մասին խոսեց նաև Սերժ Սարգսյանը: Դուք ասացիք, որ քառյակը կակտիվանա խորհրդարանական ընտրությունների շեմին: Ըստ Ձեզ`չորս կուսակցություններն ու ՀՀԿ-ն կարո՞ղ են դառնալ նման հարամակարգի երկու հակառակ բևեռներ:  

- Իմ կարծիքով, քառյակին անհրաժեշտ է ընդդիմադիր պայքարի իմիտացիա ստեղծել մինչև խորհրդարանական ընտրությունները և վերջ: Հետո գուցե ամեն մեկն առանձին գնա, գուցե շարունակեն միասնական գործել, չգիտեմ: Իսկ Սերժ Սարգսյանն իսկապես անթաքույց առաջարկ արեց այն մասին, որ ավագ եղբոր դերում լինի ՀՀԿ-ն, իսկ ԲՀԿ-ն իր արբանյակների հետ կստանձնի անվանական ընդդիմության դերը: Կարծում եմ, որ ԲՀԿ-ի համար Ս. Սարգսյանի առաջարկը մերժելի չէ, չնայած ախորժակներն ավելի մեծ է և հետագա զարգացումներից պարզ կդառնա` ԲՀԿ-ն կգնա՞ այդ ուղով, թե՞ ոչ:

- ԲՀԿ-ն հայտարարեց, որ չի բացառում Ռոբերտ Քոչարյան-քառյակ համագործակցությունը, ինչից հետո կարծիքներ հնչեցին, թե քառյակի հետևում Քոչարյանն է գործում` հաշվի առնելով նրա վերջին ընդդիմադիր հայտարարությունները: Դուք զարգացումների նման հեռանկար տեսնո՞ւմ եք, որ Քոչարյանը վերադառնա քաղաքականություն քառյակի միջոցով:

- Քառյակի հետևում չեմ կարծում, որ Քոչարյանն է, բայց ԲՀԿ-ի հետևում միշտ էլ երևացել են այդ հանցագործի ականջները: Ըստ  էության, դա նույնն է: Կարող է ստեղծվել իրավիճակ, որ այդ ուժերը համախմբվեն Քոչարյանի շուրջ, որովհետև ԲՀԿ-Քոչարյան գենեզիսը հայտնի է, Դաշնակցության կարոտախտը Քոչարյանի, նրա իշխանության ժամանակների նկատմամբ հայտնի է: ՀԱԿ-ի դեպքում սկզբունքային քաղաքական տարաձայնություններ կարծես էլ չկան, Մարտի մեկն է, դա էլ մոռացության է մատնվում և հետո Լևոն Տեր-Պետրոսյանն ինքը, կարծեմ չի բացառել համագործակցությունը Քոչարյանի հետ՝ ռեալ պոլիտիկի շրջանակներում: Միայն Ժառանգությունում է ինձ համար դեռ մի փոքր անհասկանալի իրավիճակ, բայց ժամանակի ընթացքում դա էլ կպարզվի:

Տիգրանուհի Մարտիրոսյան http://hetq.am/

Նորմալ ընդդիմություն ունենալու դեպքում, սեպտեմբերի 3-ից հետո ապստամբություն կլիներ

«Գնալով ավելի հիմնավոր են դառնում փաստարկները, որ սեպտեմբերի 3-ի որոշումը կայացվել է Պուտինի վերջնագրի ազդեցության ներքո»

Karapet-RubinyanՀարցազրույց Հայոց համազգային շարժում (ՀՀՇ) կուսակցության վարչության անդամ, ԱԺ նախկին փոխխոսնակ Կարապետ Ռուբինյանի հետ

– Պարոն Ռուբինյան, ի՞նչ կարծիք ունեք Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵՏՄ) Հայաստանի անդամակցության ընդհանուր գործընթացի մասին` նաև Աստանայում տեղի ունեցած ժողովի համատեքստում:

- Ե՛վ իշխանությունները, և՛, այսպես կոչված, ոչ իշխանական ուժերն անընդհատ փորձում են` որպես արդեն կատարված փաստ և կատարված ընտրություն ներկայացնել Եվրասիական միությանն անդամակցելու անխուսափելիությունը: Վերջին հարցազրույցում, որքան հասցրեցի ծանոթանալ, Սերժ Սարգսյանը կրկին խոսում էր ինչ-որ էժան գազի մասին, որից բնակչությունն այդպես էլ տեղյակ չեղավ, ինչ-որ տնտեսական ձեռքբերումների, օգուտների մասին էր խոսում` լիովին անտեսելով հետևյալ երկու շատ կարևոր փաստերը: Առաջինը, որ այդ վճիռը Սերժ Սարգսյանն ընդունել է ինքնագլուխ` չխորհրդակցելով ո՛չ հայաստանյան քաղաքական ուժերի, ո՛չ էլ, առավել ևս, Հայաստանի հասարակության հետ: Որոշումն ընդունել է հապշտապ, և որքան գնում` ավելի հիմնավոր են դառնում փաստարկները` ի օգուտ այն վարկածի, որ դա արվել է պարոն Պուտինի վերջնագրի ներքո: Սա` առաջին հանգամանքը: Երկրորդը, ըստ էության, այս միությունը ստեղծում են հետադիմական, բռնապետական, համենայն դեպս` ոչ ժողովրդավարական երկրները: Եվ ավանդական ավագ եղբոր դերը ստանձնած Ռուսաստանն էլ համարվում է աշխարհի համար մեկ չարիք, որովհետև ոտնահարում է միջազգային օրենսդրության հիմնարար սկզբունքները և հիմա էլ գտնվում է նորանոր սանկցիաների տակ ընկնելու գործընթացում: Ուրեմն որքան էլ փորձեն մեզ համոզել, գայթակղել էժան նավթամթերքներով` կամ սեփական տխմար արտաքին քաղաքականությունը դրանով արդարացնել, այս երկրորդ հանգամանքն անշրջանցելի է: Մեզ` ՀՀ քաղաքացիներին, քարշ են տալիս դեպի անցյալը, որևէ հեռանկար չունեցող մի նախագծի մեջ, որի համար քարշ տվողները, հուսով եմ, շատ շուտով նաև պատասխան են տալու:

– Իշխանությունները, արդարացնելով Մաքսային միությանը միանալու որոշումը, առաջին հերթին` խոսում էին անվտանգության մասին: Սերժ Սարգսյանն անվտանգության փաստարկի մասին խոսեց անգամ Ստրասբուրգում: Այսօր Ձեզ համար հասկանալի՞ է, թե ինչպես է լուծվում Հայաստանի ու Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգությունը Եվրասիական միությունում:

- Ըստ երևույթին, խոսում է սեփական անվտանգության և սեփական արյունոտ գահը պահպանելու մասին, որովհետև թե՛ այդ հայտարարությունից առաջ, թե՛ դրանից հետո մենք տեսնում ենք, որ անվտանգության իբր երաշխավորը միլիարդների զենք է վաճառում մեր թշնամի պետությանը և ոչ մի ձևով չի կարողանում հիմնավորել, թե ինչու է դա անում: Բայց մենք տեսնում ենք, որ լարվածությունն Ադրբեջանի հետ շփման գծից տեղափոխվում է արդեն բուն Հայաստանի սահմաններ, և ոչ մի կերպ չի երևում, թե այդ ինչ երաշխավորություններ ենք մենք ստացել: Եթե միջանցքներում իր ականջին ինչ-որ բան են փսփսացել, ապա դա չի կարող որևէ հիմք հանդիսանալ պետության համար:

- Իսկ սահմանային վերջին միջադեպերը որքանո՞վ կարող են կապված լինել եվրասիական գործընթացի հետ:

- Հակված չեմ այդպես կարծելու, որովհետև սեպտեմբերի 3-ից Սերժ Սարգսյանը լիակատար կապիտուլյացիա է հայտարարել, և դրանից ավելի որևէ պատժիչ գործողություն կամ վախեցնելու որևէ կարիք ռուսների մոտ չի առաջացել:

- Սերժ Սարգսյանը, վերջին հարցազրույցում խոսելով խնդրի մասին, դիմեց իր քննադատներին և խնդրեց չպաշտպանել Արցախն իրենից, քանի որ «դա ոչ միայն վիրավորական է իր համար, այլև անհեթեթ է»: Համաձայն չե՞ք նրա հետ:

- Անհեթեթ գավառամտության դրսևորում է: Ինչ է թե` ինքը ղարաբաղյան ծագում ունի, ուրեմն ավելի շատ է մտածում Ղարաբաղի մասին, քան, ենթադրենք, ես, հա՞: Հայրենիքը մնում է հայրենիք, և հայրենիքի նկատմամբ սրիկայություն անողը կարող է սրիկայություն անել թե՛ փոքր հայրենիքի, թե՛ մեծ հայրենիքի նկատմամբ: Ծննդավայրը որևէ նշանակություն չունի: Եթե մարդ հակված է թալանելու սեփական երկիրը, ի՞նչ տարբերություն, հայրենիքի մեծ հատվածը կթալանի, իսկ փոքրը կխնայի՞:

- Ըստ Ձեզ` պե՞տք է կասեցվի ԵՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցությունը` և ինչպե՞ս պետք է դա արվի:

- Դե պարզ է, որ գործող իշխանությունները չեն կարող դրան գնալ, որովհետև ոչ ռեսուրս ունեն, ոչ սեփական ժողովրդի վստահությունը, ոչ դրսի գործընկերների հարգանքը: Ուրեմն դրա դեմն առնելը հնարավոր կլիներ միայն գործող ռեժիմից ազատվելու միջոցով: Իսկ գործող ռեժիմից ազատվելու ուղղությամբ ո՛չ գործունյա ընդդիմություն ունենք, ո՛չ էլ պայքարելու ունակ հասարակություն, որովհետև այս պահի դրությամբ տեսնում ենք, որ հասարակությունը բավական անտարբեր վիճակում է:

- Իսկ կառավարության փոփոխությունն այդ իմաստով որևէ բան փոխե՞ց:

- Չեմ կարծում, որ որևէ բան փոխվեց, որովհետև կառավարության միայն անունն է նոր, գործող անձինք բոլորն էլ հին են, բոլորն էլ ծանոթ են հասարակությանը իրենց նախկին գործունեությամբ: Այնպես որ, այդ թեմայով խաղեր կարող են տալ միայն տարբեր քառյակներ և ինքը` իշխանությունը: – Ի դեպ, քառյակը 12 կետ ներկայացրեց իշխանությանը: Որքանո՞վ եք համամիտ այդ պահանջների հետ: – Բարի ցանկություններից կազմված ինչ-որ փոխադարձ համաձայնությամբ կետեր էին, որոնք իրենց ամբողջության մեջ ո՛չ կուռ տրամաբանություն էին կրում, ո՛չ ներդաշնակություն կար: Արդեն ասել եմ, կրկնեմ` այդ 12 կետերը հրապարակելու ամենահստակ հաղորդագրությունը հասարակությանն այն էր, որ մինչև սեպտեմբեր արձակուրդ են գնում: Հիմա կարող են այդ արձակուրդի մեջ ըմբոշխնելգ երեկ լսեցի, որ կառավարությունը վերանայում է արագաչափերի հետ կապված տուգանքային համակարգը, այնպես որ, մոտակա ժամանակներս կարող են հավաքվել և ևս մեկ «մեծ հաղթանակի» մասին զեկուցել հանրությանը:

- Սերժ Սարգսյանն իր հարցազրույցում այդ 12 կետերի մասին ասաց, որ այդ փաստաթղթում «լեզվաշարադրական բացթողումներ» կային, քանի որ, եթե ընդդիմությունն ուզում է համագործակցել, ապա այդպիսի փաստաթղթից պետք է բացառվեն «պահանջում ենք», «պարտադրում ենք» և նմանատիպ այլ արտահայտությունները: Այսինքն` ընդդիմությունը պետք է գրեր` «խնդրում ենք» կամ «թախանձո՞ւմ ենք»:

- Գիտե՞ք ինչ կա, տեքստում կարելի է գրել` «խնդրում եմ», բայց սեփական գործողություններով պարտադրել, և հակառակը` կարելի է տեքստում ամպագոռգոռ պահանջներ ներկայացնել, բայց գնալ արձակուրդ և հասկացնել տալ, որ ոչ մի բան էլ չես պահանջում: Այսինքն, եթե առաջնորդվենք տեքստում գրածով, ապա կարելի է գրել այնպիսի փայլուն տեքստեր, որոնք, սակայն, որևէ օգուտ չեն կարող տալ: Ընդհանուր առմամբ բոլոր կետերն էլ ինձ համար ընդունելի են: Կարևոր կետեր, իհարկե, կան: Երկու ձեռքով ողջունում եմ պահանջը` 100 տոկոս ընտրական համակարգի անցնելու մասին: Այդ պահանջը շատ վաղուց է դրվել, և, եթե հիշում եք, նույնիսկ օրենսդրական նախաձեռնություններ են եղել, որոնք իշխանությունները մերժել են: Այժմ նույն այդ պահանջը դնում են իշխանությունների առջև: Չգիտեմ` արդյոք դա նոր կառավարությանը վստահության կրեդիտ բացելու պես մի բան չէ՞:

- Ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ այս կետերը հրապարակելիս` քառյակը հայտարարում է, որ հանրահավաքներ կանցկացվեն սեպտեմբերին, սակայն ՀԱԿ առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հանդես է գալիս բավական խիստ գնահատականներով և ասում, որ «պահի հրամայականն է` օր առաջ ազատվել ազգակործան իշխանությունից»: Այստեղ հակասություն չկա՞:

- Այդտեղ խորը հակասություն կա, պարզապես մի դեպքում մենք գործ ունենք անհատի, քաղաքական գործչի շատ ճիշտ և կտրուկ գնահատականների, իսկ մյուս դեպքում` մի շատ ամորֆ, անբնական կոնգլոմերատի հետ, որը, եթե նայում ենք մասնակից կողմերի հայտարարված շահերը, ապա ընդհանրապես պիտի գոյություն չունենար: Բայց այդ միավորումը, փաստորեն, պահպանվում է արհեստականորեն, որպեսզի ուղղակի պայքարի պատրանք ստեղծեն: Այդքանը:

© 168 Ժամ առցանց լրատվական կայք

«Սեպտեմբերին էլ կարող են ոսկեղենիկ հայերենով ասել՝ տեսեք, երկու-երեք կետեր կատարվել են»

«Ասպարեզը» ԱԺ ոչ իշխանական չորս ուժերի՝ ՀՀ իշխանություններին ուղղված 12 կետից բաղկացած պահանջների վերաբերյալ զրուցել է  ԱԺ նախկին փոխնախագահ, հասարակական-քաղաքական գործիչ Կարապետ Ռուբինյանի հետ:

-Պարոն Ռուբինյան, Ձեր գնահատականը ԱԺ ոչ իշխանական ուժերի՝ իշխանություններին ներկայացրած 12 կետերի վերաբերյալ, ո՞ր կետերը կկարեւորեիք:

-Նախ ընդհանուր տպավորությունս ասեմ: Այդքան էլ հասկանալի չէ՝ ինչի համար է այդ բոլորն արվել, քանի որ կուռ տրամաբանություն, նպատակ չի երեւում, ինձ համար մի բան է  հստակ՝ դրանով քառյակը հայտարարում է, որ մինչեւ սեպտեմբեր ամիսն արձակուրդ է վերցնում: Նաեւ հասկանում եմ, որ փորձել են համատեղ աշխատանքի ճոխ շարունակության տպավորություն ստեղծել, ոնց որ թե այլ բան է ստացվել՝ կարծես նոր կառավարության համար վստահության կրեդիտ են բացել: Այդ  կետերում կան այնպիսիք, որոնք նախկինում այս կամ այն ձեւով արծարծվել են եւ իշխանությունների կողմից լուծում չեն ստացել կամ լիովին մերժվել են: Ստացվում է, որ Հովիկ Աբրահամյանի գլխավորած նոր կառավարության հետ նոր հույսեր են արթնացել: Ստացվում է, որ վստահության ինչ-որ կրեդիտ կա: Ընդհանուր առմամբ՝ 12 կետերը զանազան խնդիրների հավաքածու են, որոշները խորհրդարանի հարց ու պատասխանի ժամանակ բարձրացվելիք հարցեր են, որոշներն էլ լուրջ հարցեր են՝ ենթադրենք, 100 տոկոս համամասնական ընտրակարգի անցնելու հարցը: Գիտենք, որ նախկինում փորձ էր արվել համապատասխան օրենսդրական նախաձեռնությամբ հանդես գալու, բայց այն կոպտորեն մերժվել էր հանրապետական մեծամասնության կողմից: Քանի որ այդ կետերի կատարմանը նպաստող որեւէ սպառնալիք կամ վերջնագիր չկա, պարզապես մեղմորեն ասվում է, որ սեպտեմբերին կգնահատեն, թե ինչպիսին են արդյունքները, թե որքանով է կատարվել կամ չի կատարվել, ուղղակի ուզում են տպավորություն  ստեղծել, որ պայքարի ինչ-որ գործընթաց կա: Սեպտեմբերին էլ կարող են հավաքվել եւ ոսկեղենիկ հայերենով ասել, որ տեսեք, մի երկու-երեք կետեր, թեկուզ, օրինակ, գյուղացիների օժանդակության առումով, կատարվել է  եւ դրական առաջընթաց կա, հատկապես, որ վարչապետը գյուղացի է եւ ինքն էլ է հայտարարել գյուղացու կողքին կանգնելու իր մեծ շահագրգռվածության մասին:

-12 կետերի մեջ իշխանափոխության պահանջ չկա, ըստ ձեզ, այդ պահանջը պետք է ներառվա՞ծ լիներ:

-Շատ լուրջ հարցեր չկան. եւ՛ ապօրինի իշխանությունների վերջը դնելու պահանջ չկա, եւ՛ երկիրը ժողովրդավարական ուղի տեղափոխելու, մարդու իրավունքները չոտնահարելու: Չկա ոչ մի խոսք մեր երկիրը Մաքսային միության եւ Եվրասիական ճահիճ ընկղմելու մասին: Լուրջ խնդիրներ կան, որոնք չեն արծարծվել, փոխարենը՝ այնպիսի կետեր են ներառել, որոնք պառլամենտում ունեցած իրենց գործառույթների սահմաններում հանգիստ կարող էին արծարծել եւ հետապնդել:

-Օրինակ, տեսանկարահանող եւ լուսանկարող սարքերի, կարմիր գծերի գործող համակարգերի վերանայման կետը կարեւոր չէ՞:

-Արագաչափերի վերաբերյալ թող օրենսդրական նախաձեռնություն, հարցապնդում անեն, իրենց համապատասխան հրապարակումներում արծարծեն, դա ի՞նչ մի բան է, որ քառյակի 12 պահանջների մեջ են ընդգրկել:

-Եթե իշխանափոխության պահանջն էլ ներառեին, այն կիրականանա՞ր:

-Իշխանափոխության պահանջը թղթով չի արվում, դրան հասնում են զանգվածային միջոցառումներ իրականացնելով, իշխանությանը անհնազանդություն ու վերջնագիր ներկայացնելով եւ վերջնագրի հետեւում ժողովրդին կանգնեցնելով, իսկ մենք տեսնում ենք, որ նման փորձեր չեն արվում:

Զրուցեց՝ Անահիտ Սիմոնյանը

asparez.am

“Կենտրոն” ՀՏ, “Ուրվագիծ”

ՀՀԿ-ական կադրերի ներքին փոխատեղումները անհույս միամիտներին կարող են հուսադրել

«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՀՀՇ վարչության անդամ, Ազգային ժողովի նախկին փոխնախագահ Կարապետ Ռուբինյանը:

-Պարոն Ռուբինյան, կառավարության նոր կազմին ծանոթանալով, որոշ անձանց նախկինում ծավալած գործունեությանն էլ իմանալով՝ ի՞նչ տպավորություն եք ստանում: Նոր կառավարության հետ դրական փոփոխությունների հույս կապել կարելի՞ է:

-Անկեղծ ասած՝ սպասելիքներ չունեմ: Ապօրինի ռեժիմի պարագլուխը չի փոխվել, իսկ Հանրապետական կադրերի ներքին փոխատեղումները միայն անհույս միամիտներին կարող են հուսադրել: Ֆորմալ առումով պետք է ասեի, որ պետք է սպասենք կառավարության ծրագրին, բայց վախենամ, որ ինքս ալարելու եմ ժամանակ վատնել նման ոչ էական բաներ կարդալու վրա:

-Փորձագետներն այս կառավարությունն անվանում են օլիգարխների կառավարություն: Համակարծի՞ք եք, որ այս կազմը գուցե ինչ-որ տեղ ավելի վատն է, քան նախորդը:

-Այդպես անվանելու ծանրակշիռ հիմքեր կան: Ես դժվարանում եմ համեմատություն անել ապօրինի կուտակած կարողությունների առումով, կամ օրենքներն ու մարդկանց իրավունքները ոտնահարելու հակվածությամբ: Կարող էի գուցե չարախնդալ ինտելեկտի կամ կրթվածության առումով, բայց չեմ անի, որովհետև տեսանք, թե ինչ օֆշորակղերական խաղեր տվեց կրթված իտելեկտուալը:

-Նախարաների մեջ կան մարդիկ, որոնք երկրորդ նախագահի օրոք տարբեր պաշտոններ են զբաղեցրել, և շատերն ասում են, թե հենց նրա կադրերն այս կառավարությունում: Իսկապե՞ս այդպես է, թե՞ պարզապես մարդիկ են, որոնք պատրաստ են ցանկացած իշխանության հետ աշխատել:

-Մենք տեսնում ենք, որ իշխանական վերնախավում այնպիսի մթնոլորտ է, որ հանուն պաշտոնի թույլատրելի է ամեն ինչ: Հանուն դրա մտնում ու դուրս են գալիս կուսակցություններից, վայրկյանների ընթացքում Բրյուսելից թռչում են Մոսկվա, մեկ լիբերալ են, մեկ ֆաշիստ, մեկ տեր են, մեկ ծառա: Այդ մթնոլորտում կարևոր չէ, թե ով է կարիերայիդ սկիզբը դրել. այսօր Սերժն է՝ նրան կծառայեն, վաղը, Աստված չանի, մյուս մարդասպանը կգա՝ նրան կծառայեն:

-Հիմա , երբ Քառյակը վարչապետի հրաժարականով իր առաքելությունը կարծես ավարտած է համարում, ըստ Ձեզ՝ որը պետք է լինի ընդդիմադիր մյուս ուժերի՝ արտախորհրդարանական ընդդիմության անելիքը իրական փոփոխությունների հասնելու համար:

-Որևէ նոր բան չեմ կարող առաջարկել: Իրապես ընդդիմադիր ուժերի գործունեությունը, ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա, պետք է ուղղված լինի երկրում իշխանությունը յուրացրած ռեժիմի հեռացմանը և օրինական իշխանության ձևավորմանը: Հասարակությունը կարոտ է անկեղծ, համարձակ ու ճշմարիտ խոսքի և նույնքան համարձակ ու նվիրյալ պայքարողների:

-Դուք արտահերթ զարգացումների հնարավորություն տեսնո՞ւմ եք: ԲՀԿ առաջնորդը կուսակցության քաղխորհրդի նիստում հայտարարեց, որ մյուս համապետական ընտրությունները շրջանցելու են Մելիք-Ադամյան փողոցը, արդյո՞ք պետք է սպասել մինչև 2017-18 թթ.:

-Ես պնդում եմ, որ ժողովուրդն իր քվեով պետք է որոշի, թե ով, ում, որտեղ պետք է շրջանցի, իսկ այդ «խորիմաստ» բանավեճը ինձ չի հետաքրքրում: Երկրի համար էլ միևնույն է, թե վիճողներից, ավելի ճիշտ՝ հոխորտացողներից որ մեկը կհաջողի:

Իսկ արտահերթ զարգացումներ հնարավոր են, որովհետև ձևավորված իշխանության խայտառակ որակը, Սերժ Սարգսյանի տապալումը բոլոր ոլորտներում, ժողովրդի օրըստօրե ծանրացող սոցիալական վիճակը հուշում են, որ կամայական պահի որևէ զարգացում չի բացառվում:

Ահա և ևս մեկ կարևոր անելիք ընդդիմության համար՝ պատրաստ լինել նման զարգացումներին տեր կանգնելու և ճիշտ ուղղորդելու համար:

-Հետաքրքիր է Ձեր տեսակետը Սահմանադրական փոփոխությունների հայեցակարգի նախագծի վերաբերյալ: Խորհրդարանական կառավարման համակարգը Հայաստանի համար ինչքանո՞վ է հարմար, և, ըստ Ձեզ, ինչի՞ն են միտված այդ փոփոխությունները:

-Թե՛ ես, թե՛ Հայոց համազգային շարժում կուսակցությունը բազմիցս նշել ենք, որ կողմնակից ենք խորհրդարանական կառավարման համակարգին: Ինչ խոսք, զուտ մեխանիկական անցումը խորհրդարանական կառավարմանը չի լուծի երկրի առջև ծառացած խնդիրները: Ավելին, արդյունավետ խորհրդարանական կառավարման համակարգ չի կարող լինել՝ առանց ուժեղ կուսակցական համակարգի, առանց ներքին ժողովրդավարության, թափանցիկության ու մրցակցության մթնոլորտում գործող կուսակցությունների: Պետք է պայմաններ ստեղծվեն նման կուսակցությունների ստեղծման ու գործունեության համար, որոնցից ամենակարևորը ազատ ու արդար ընտրությունների անցկացումն է:

Վերը նշածս պայմանների իսպառ բացակայությունն է պատճառը, որ, լինելով խորհրդարանական կառավարման համակարգին անցման կողմնակից, դեմ եմ, որ դա նախաձեռնի Սերժ Սարգսյանի ռեժիմը: Նրանք կտապալեն այդ կարևոր գործը, կապականեն լավ գաղափարը:

Կարծեմ Ռոբերտ Քոչարյանն էր իր հարցազրույցում շեշտադրում արել, թե չկա երկրի առջև ծառացած որևէ խնդիր, որը հնարավոր չէ լուծել գործող համակարգում: Մի կողմ թողնելով իր՝ փոփոխությանը դեմ լինելու իրական դրդապատճառը, հարց տանք՝ բա ինչո՞ւ չլուծեցիր գոնե մեկը:

Գործող կիսանախագահական կառավարման համակարգը իրականում միշտ մնաց որպես զուտ նախագահական: Միայն մեկ անգամ՝ Վազգեն Սարգսյանի ու Կարեն Դեմիրճյանի «Միասնություն» դաշինքի հաղթանակից հետո ստեղծվեց խորհրդարանի գերակայության իրավիճակ, այն էլ տեսաք՝ ինչ հանգուցալուծում ունեցավ՝ հաղթողները գնդակահարվեցին:

Ըստ էության, գործող համակարգը փորձարկվել է երեք նախագահների օրոք, երեքն էլ, կամա թե ակամա, գնացել են իշխանության կենտրոնացման, ու դրան նպաստել է նաև սովետական մտածելակերպը դեռ չթոթափած մեր հասարակությունը: Արդյունքում, անկախացումից ի վեր արձանագրում ենք շարունակական հետընթաց համարյա բոլոր ոլորտներում՝ ունենք քայքայված ու խեղված քաղաքական համակարգ, մենաշնորհային, անարդյունավետ տնտեսություն, ապօրինի ու կոռուպցիայի մեջ թաղված իշխանություն:

-Փաստորեն, Ռոբերտ Քոչարյանի հարցազրույցից Դո՞ւք էլ եք ստացել այն տպավորությունը, որ նա մոտակա ժամանակաշրջանում քաղաքականություն վերադառնալու միտում ունի:

-Այո՛, ես կարծում եմ, որ այդ հարցազրույցի հիմնական դրդապատճառն ու մեխը հենց դա էր, բայց դա մեր հերթական խայտառակությունը կլինի:

 

Մարիամ Գրիգորյան

http://www.1in.am/1287759.html

  • Այցելուների քարտեզ